B?O QU?N N

1
B?O QU?N NÔNG S?N

• PGS.TS. Ph?m Van Hi?n
• E-mail pvhien_at_hcmuaf.edu.vn
• http//pgo.hcmuaf.edu.vn/pvhien

2
Ð? cuong

• Chuong 1. Gi?i thi?u
• Chuong 2. M?i quan h? gi?a môi tru?ng và nông
  s?n
• Chuong 3. C?u t?o gi?i ph?u và tính ch?t v?t lý
  can b?n
• Chuong 4. Nh?ng bi?n d?i sinh lý, sinh hóa trong
  quá trình b?o qu?n
• Chuong 5. Sâu b?nh h?i nông s?n
• Chuong 6. Ki?m nghi?m nông s?n
• Chuong 7. B?o qu?n nông s?n

3
1. GI?I THI?U

• 1.1. S? thi?t h?i trong quá trình b?o qu?n
• Hai lo?i hao h?t nông s?n ph?m
• - Tr?ng lu?ng do v?t lý và sinh h?c
• - Ch?t lu?ng do hô h?p, vi sinh v?t
• 1.2. Vai trò c?a b?o qu?n nông s?n ph?m ?
• - An toàn luong th?c qu?c gia gi?ng v? mùa
• - Cung c?p nguyên li?u
• - Bán thành ph?m so ch?, ch?t lu?ng, giá thành
• - B?o t?n cho nghiên c?u

4
2. MÔI TRU?NG B?O QU?N NÔNG S?N

• Ð?c di?m c?a môi tru?ng b?o qu?n
• V? trí d?a lý
• Khí h?u (Tây Nguyên?)
• Ð?c di?m nông s?n ph?m
• Theo d?c di?m hình thái và thành ph?n dinh du?ng
• Theo m?c dích s? d?ng
• M?i quan h? gi?a môi tru?ng b?o qu?n và nông s?n

5
M?i quan h? gi?a môi tru?ng b?o qu?n và nông
s?n Môi tru?ng nào ?nh hu?ng l?n?
(1)
(2)
(3)
(1) Ð?i khí h?u (2) Ti?u khí h?u
(3) Vi khí h?u
6
3. C?U T?O GI?I PH?U C?A NÔNG S?N - TÍNH CH?T V?T
LÝ CO B?N C?A H?T

• 3.1 _at_ C?u t?o gi?i ph?u, d?c di?m hình thái c?a
  các lo?i h?t
• H?t nông s?n Ch? y?u thu?c 2 h?
• - H? Hoà th?o (Gramineae)
• - H? Ð?u (Leuguminosae)
• Võ h?t
• Thành ph?n cellulose và Hemicellulose.
• Can c? d?c di?m v? h?t chia ra
• Lo?i v? tr?n Ngô, lúa mì, d?u,
• Lo?i có v? tr?u Lúa, cao luong, da s? h?t rau
• L?p Aloron (v? l?a)

7

• N?i nhu
• N?i nhu là co quan d? tr? dinh du?ng chính c?a
  h?t.
• Phôi m?m
• - M?m phôi
• - R? phôi
• - Thân phôi
• - T? di?p

8
3.2. Tính ch?t v?t lý co b?n c?a h?t

• 3.2.1 M?t d? và d? r?ng
• - Tính tan r?i và t? d?ng phân c?p
• Tính tan r?i ph? thu?c L?c ma sát, d? nh?n,
  kích thu?c h?t, v?t l?n t?p, hàm lu?ng nu?c, di?u
  ki?n x? lý và b?o qu?n.
• 3.2.2 Tính t? d?ng phân c?p

9
3.2.3. Tính d?n nhi?t và lu?ng nhi?t dung

• - Tính d?n nhi?t
• H?t nông s?n có tính d?n nhi?t kém
• Nhi?t d? kh?i h?t lt môi tru?ng, thu g?n b? m?t
  kh?i h?t
• - Lu?ng nhi?t dung
• Nhi?t lu?ng c?n thi?t d? làm tang nhi?t d? c?a
  m?t kg h?t lên 1oC.
• Kcal/kgoC
• Ph? thu?c thành ph?n hóa h?c trong h?t
• Ví d? Tinh b?t khô 0,37 Kcal/Kg oC
• Lipid 0,49 Kcal/Kg oC
• Cellulose 0,32 Kcal/Kg oC
• Nu?c 1 Kcal/Kg oC
• H?t càng nhi?u nu?c lu?ng nhi?t dung càng l?n

10
3.2.4. Tính h?p ph? và tính hút ?m

• - Tính h?p ph?
• H?t nhi?u mao qu?n, b? m?t h?u hi?u h?p ph? cao,
  B? m?t h?u hi?u gt b? m?t c?a h?t 20 l?n
• Tính h?p ph? c?a h?t ph? thu?c
• - C?u t?o c?a h?t
• - Ð? l?n, nh? c?a b? m?t h?p ph?
• H?t nh?, t? l? b? m?t l?n h?p ph? gt h?t l?n, t?
  l? b? m?t nh?
• - N?ng d? th? khí c?a môi tru?ng
• - Tính ho?t d?ng c?a th? khí trong môi tru?ng
• - ?nh hu?ng c?a nhi?t d? không khí

11

• Tính hút ?m
• Tính h?p ph? và t?a gi?i h?p ph? hoi nu?c
• H?t hút ?m là do k?t c?u c?a h?t có nhi?u l? mao
  qu?n và thành ph?n hóa h?c c?a h?t là keo ua
  nu?c.
• Hàm lu?ng nu?c cân b?ng khi t?c d? h?p ph? và
  gi?i t?a h?p ph? b?ng nhau.

12
3.2.5. Dung tr?ng và t? tr?ng

• - Dung tr?ng
• Là tr?ng lu?ng tuy?t d?i c?a h?t ch?a trong m?t
  don v? dung tích nh?t d?nh. ÐVT g/l
• Dung tr?ng l?n nh? ph? thu?c Ð? l?n c?a h?t, d?
  thu?n, hình d?ng, k?t c?u h?t, thành ph?n hóa
  h?c, ...
• Ch?t lu?ng c?a h?t
• - H?t nh?, hàm lu?ng th?p, b? m?t tron nh?n,
  k?t c?u ch?t, tinh b?t, N cao thì dung tr?ng l?n.
• - H?t l?n, l?n t?p, b? m?t xù xì, k?t c?u l?ng
  l?o, hàm lu?ng nu?c cao, lipid giàu thì dung
  tr?ng nh?.

13
- T? tr?ng

• T? s? P tuy?t d?i/V tuy?t d?i c?a h?t
• T? tr?ng cho bi?t k?t c?u t? bào x?p hay ch?t.
• H?t ch?c thu?ng t? tr?ng cao.
• H?t cây tr?ng Dung tr?ng T? tr?ng ?
• Lúa nu?c 92-120 1,04-1,18
• Ngô 145-150 1,11-1,22
• Cao luong 148 1,14-1,28
• Ð?u tuong 145-152 1,14-1,28
• Ð?u Hà lan 160 1,32-1,40
• C?i d?u 127-136 1,11-1,38

14
4. NH?NG BI?N Ð?I SINH LÝ SINH HOÁ X?Y RA TRONG
QUÁ TRÌNH B?O QU?N NÔNG S?N

• 4.1. Nu?c
• H?t hàm lu?ng nu?c 11-12, rau qu? tuoi 65-95
  .
• Có 3 lo?i nu?c chính
• - Nu?c liên k?t co h?c
• - Nu?c liên k?t hoá lý
• D?ng nu?c h?p ph?, nu?c th?m th?u, nu?c c?u
  trúc.
• - Nu?c liên k?t hoá h?c
• D?ng nu?c liên k?t b?n khó phá v?. Vd?
  Na3CO3.3H2O
• Hàm lu?ng nu?c cao vi?c b?o qu?n khó khan

15
4.2. Protein và s? bi?n d?i c?a nó

• Protein lúa nu?c 7-10 , ngô 10-12 , d?u Hà lan
  22-26, d?u tuong 36-42, cà r?t 2, rau qu? 1
• Thành ph?n protein Albumin, prolamin, glutein,
  globulin.
• B?ng 2 S? thay d?i c?a hàm lu?ng nito trong c?
  khoai tây
• 20/10/1981 25/12/1981 5/3/1982 18/4/1982
• Pro thô 9.87 9.62 9.87 9.75
• Nito Protein 0.81 0.75 0.62 0.44
• Nito phypro 0.77 0.79 0.96 1.12
• N t?ng s? không thay d?i, N protein hoà tan thay
  d?i nhi?u và phân gi?i thành acid amin.
• N?u dùng C2H4 d? b?o qu?n rau qu? thì thúc d?y s?
  tang hàm lu?ng N protein.
• N?u dùng CO2 thì l?i gi?m N protein.
• Quá trình b?o qu?n thoáng phân gi?i N protein
  m?nh hon b?o qu?n kín

16
4.3. Glucid và s? bi?n d?i c?a nó

• Chi?m 90 P khô c?a h?t. Glucid có 3 d?ng chính
• Ðu?ng và tinh b?t
• Tinh b?t có 2 lo?i chính Amiloze và
  Amilo-pectic
• Lúa r?y hàm lu?ng amilopectid gt gi?ng c?i ti?n.
• C? s?n amiloze 15-20, amilopectid 80-85.
• Ðu?ng ch? y?u là du?ng da th? c?p (glucoza,
  fructoza, saccaroza)

17
B?ng S? thay d?i c?a tinh b?t và du?ng trong quá
trình b?o qu?n khoai tây ?
Ngày 25/10/1981 Ngày 25/12/1981 Ngày 5/3/1982 Ngày 10/4/1982
Hàm lu?ng tinh b?t 17.9 16.20 14.80 13.50
Hàm lu?ng du?ng kh? 0.61 0.77 0.81 0.94
Trong quá trình b?o qu?n tinh b?t gi?m, hàm lu?ng
du?ng tang Ðu?ng t?ng s? gi?m theo th?i gian b?o
qu?n do du?ng cung c?p nguyên li?u cho quá trình
hô h?p.
18

• 2. Celluloza và Hemicelluloza
• Thành ph?n ch? y?u c?a vách t? bào, celluloza và
  hemicelluloza n?m ? v? qu?, v? h?t.
• Qu? ch?a 0,5-2, rau 0,2-2,8 . V? qu? c?ng
  ch?a nhi?u hon dôi khi 15 tr?ng lu?ng khô.
• 3. Pectin
• Là glucid cao phân t? ch?a nhi?u trong c? qu?
  1-1,5
• Pectin có hai d?ng
• D?ng không hoà tan g?i là protopectin ? màng t?
  bào
• D?ng hoà tan ? trong d?ch t? bào
• Protopectin phân tán ? màng t? bào khi qu? chín
  protopectin b? thu? phân thành pectin hoà tan.
• Trong quá trình b?o qu?n propectin b? thu? phân
  thành du?ng, ru?u metylic và acid pectic.

19
4.4. Lipid và s? bi?n d?i c?a nó

• Ch?t béo là ch?t d? tr? nang lu?ng cao
• Lúa nu?c 1,8-2,5, ngô 3,5-6,5, d?u nành
  15-25, d?u ph?ng 40-57.
• Trong quá trình b?o qu?n ch?t béo b? phân gi?i
  t?o ra acid béo, aldehyd và ceton làm cho s?n
  ph?m có mùi hôi khét.
• Hi?n tu?ng phân gi?i x?y ra theo hai quá trình

20

• 1. Quá trình thu? phân ch?t béo
• Do enzym lipase và oxydoreductase
• Lipase
• Ch?t béo Glycerin Acid béo t? do
• Glycerin và acid béo v?a hình thành tu? di?u
  ki?n có th? bi?n d?i theo chi?u hu?ng khác nhau.
• Glycerin Triozophosphate Glucoza
• Ch?t béo
• Acid béo Acetyl
  CoA
• Chu trình Acid di,
  tri cacboxylic
• CO2 H2O Q

21

• 2. Quá trình oxy hoá ch?t béo
• Nông s?n giàu lipid còn x?y ra s? oxy hoá // quá
  trình th?y phân ch?t béo.
• t?o ra nhi?u s?n ph?m nhu Aldehyd, xeton, acid
  béo và ru?u.
• Các s?n ph?m này là nguyên nhân làm cho s?n ph?m
  b? hôi, khét, d?ng.

22
B. Nh?ng bi?n d?i sinh lý x?y ra trong quá
trìnhb?o qu?n nông s?n

• I. Ð? chín c?a nông s?n và quá trình chín ti?p
  sau khi thu ho?ch
• 1. M?t s? khái ni?m v? d? chín
• - Ð? chín thu ho?ch
• Là d? chín th?c d?ng có th? thu ho?ch du?c,
  thu?ng chua chín hoàn toàn, v?t ch?t dã tích luy
  d?y d?.
• Ð?i v?i rau qu? thu ho?ch ? giai do?n chín uong
• Ð?i v?i hat thu ho?ch ? giai do?n chín hoàn toàn
• - Ð? chín sinh lý
• Là chín thu?n th?c hoàn toàn v? phuong di?n sinh
  lý nhu qu? m?m, h?t b?t d?u r?i kh?i th?t.
• H?t dã khô, quá trình tích luy v?t ch?t dã d?t
  t?i m?c cao nh?t
• - Ð? chín ch? bi?n
• Thu thu?c nhu c?u ch? bi?n
• Ví d? D?a, dâu làm ru?u chín m?m n?u s?y khô
  ho?c dóng h?p thì chín già v?a ph?i còn c?ng.

23

• 2. Quá trình chín sau thu ho?ch
• Qu? h?t làm gi?ng ph?i có th?i gian chín sau thu
  ho?ch d? thanh th?c hoàn toàn
• Quá trình th?y phân tang, tinh b?t và
  protopectin b? th?y phân, axit và ch?t chát gi?m,
  protein tang.
• Rau qu? chín sau thu ho?ch càng ng?t do tinh b?t
  bi?n thành du?ng, saccaroza th?y phân thành
  glucoza, fructaza.
• 3. Quá trình chín nhân t?o
• - Phuong pháp gia công nhi?t
• - Phuong pháp y?m khí
• - Phuong pháp dùng Oxy
• Thí nghi?m Trên cà chua, O2 50-70 chín nhanh
  hon t? nhiên 3 l?n, O2 5-6 chín ch?m di 40-60
  ngày.
• 4. Phuong pháp dùng hóa ch?t kích thích
• C2H4 (Etylen), C2H2 (acetylen), C3H6 (Propylen)

24
II. Tr?ng thái ngh? c?a h?t gi?ng và h?t nông s?n

• 1. Khái ni?m H?t có s?c s?ng nhung ? tr?ng thái
  d?ng yên không n?y m?m
• - Lo?i ngh? sâu chua hoàn thành giai do?n chín
  sinh lý
• - Lo?i ngh? cu?ng b?c
• 2. Nguyên nhân ngh?
• . Phôi h?t chua chín già
• . H?t chua hoàn thành giai do?n chín sau
• . Tr?ng thái v? h?t V? không th?m nu?c, v?
  không th?m khí, v? g? dày
• . Ch?t c?n n?y m?m

25
III. Hi?n tu?ng n?y m?m c?a h?t, c? gi?ng trong
th?i gian b?o qu?n

• 3. Hô h?p và quá trình t? b?c nóng khi b?o qu?n
• 1. Hô h?p
• - Hô h?p y?m khí Không d? O2 cho oxy hóa các
  ch?t dinh du?ng t?o nang lu?ng thì nông s?n d?a
  vào các enzim và vi sinh v?t d? phân ly ch?t dinh
  du?ng t?o nang lu?ng s?ng. S?n ph?m cu?i cùng là
  acid pyruvic.
• - Hô h?p h?o khí Nông d? O2 21 th? tích thì
  h?t hô h?p h?o khí
• S?n ph?m cu?i cùng là CO2 H2O Q
• 1 g glucoza c?n 0,747 l O2 và th?i ra 0,7471 l
  CO2 5,04 Kcal
• (1 l O2 oxy hóa hoàn toàn 1,488 g glucoza th?i
  ra 1 l CO2 5,04 Kcal)
• 1 l O2 oxy hóa hoàn toàn du?c 0,347 g
  tripanmitin và t?a ra 4,69 Kcal

26

• 2. Quá trình t? b?c nóng
• a, Nguyên nhân
• Ð?c tính sinh lý, sinh hóa, v?t lý c?a h?t gây
  ra.
• b, Ði?u ki?n thúc d?y quá trình b?c nóng
• - Tr?ng thái k?t c?u c?a kho
• - Tr?ng thái kh?i h?t
• - Ði?u ki?n b?o qu?n
• c, Các lo?i hi?n tu?ng t? b?c nóng
• - T? b?c nóng t?ng vùng
• - T? b?c n?ng t?ng trên
• - T? b?c nóng t?ng du?i
• - T? b?c nóng th?ng d?ng
• - T? b?c nóng toàn b?

27
5. SÂU B?NH H?I NÔNG S?N TRONG QUÁ TRÌNH B?O
QU?N

• 5.1, Các lo?i vi sinh v?t h?i
• 1, Vi sinh v?t ph? sinh
• Chi?m 90 ? h?t, chúng di chuy?n t? r?, thân
  lên h?t.
• Chúng là thành viên c?a khu h? vi sinh v?t h?i
  r?, c?.
• Ði?n hình có Pseudomonas herbicola (chi?m ch?
  y?u), P. Fluorescens
• Nhóm này hút nh?ng v?t ch?t s?ng c?a ký ch?.
• 2, Vi sinh v?t ho?i sinh
• Nhóm này hu? di?t tr?c ti?p t? bào c?a nông s?n
  ph?m.
• Vi sinh v?t ho?i sinh ch? y?u là n?m. M?t s?
  lo?i g?m
• Aspergillus penicillium, Micrococus
  collectotricum, Helmintho sporium.
• Phá ho?i ch? y?u ? rau, qu?, c?.

28

• 3, Vi sinh v?t ký sinh, bán ký sinh và c?ng sinh
• VSV ký sinh l?y ch?t dinh du?ng ch? y?u c?a ký
  ch?
• VSV bán ký sinh l?y m?t ph?n dinh du?ng c?a ký
  ch?
• VSV c?ng sinh k?t h?p dinh du?ng v?i ký ch?
• Ph?n l?n các nhóm trên là n?m Alternaria,
  Helminthosporium, Pellicularia, Gibberella zeae.

29

• 4. Ði?u ki?n phát tri?n và tác h?i c?a vi sinh
  v?t
• Ði?u ki?n phát tri?n c?a vi sinh v?t ?
• Các nhân t? môi tru?ng ?nh hu?ng d?n s? phát
  tri?n c?a vi sinh v?t là
• - Ð? ?m cao thu?n l?i cho vi sinh v?t gây h?i
  nông s?n.
• Ð? ?m gt 80 nhi?u loai vi sinh v?t phát tri?n.
• - Nhi?t d? Nhi?t d? cao thu?n l?i cho vi sinh
  v?t gây h?i Nhi?t d? lt 0o C vi sinh v?t gây h?i
  ngung ho?t d?ng
• - Dinh du?ng c?a nông s?n Nông s?n có hàm lu?ng
  dinh du?ng cao, nh?t là h?t giàu lipid và protein
  d? b? vi sinh v?t xâm nh?p.

30

• Tác h?i c?a vi sinh v?t d?i v?i nông s?n
• Ð?i màu s?c c?a h?t và rau qu?.
• V?i h?t, VSV phân hu? l?p mô bào ngoài, xâm nh?p
  phá hu? phôi nhu
• V?i rau qu? c?, xu?t hi?n v?t b?nh sau dó làm
  th?i r?a
• V?i kho h?t b?o qu?n làm gi?ng, VSV làm t? l? n?y
  m?m c?a h?t gi?ng gi?m.
• Vi sinh v?t xâm nh?p vào nông s?n ph?m, ti?t ra
  các d?c t? làm hu h?ng nông s?n ph?m.

31

• Côn trùng h?i nông s?n
• M?t s? lo?i gây h?i Có hai l?p
• - L?p côn trùng (Insecta) và l?p nh?n
  (Arachnoidea)
• Riêng côn trùng thu?ng có 4 b? chính
• - B? cánh c?ng (Coleoptera )
• - B? cánh v?y (Lepidoptera)
• - B? cánh rang (Procoptera)
• - B? m?c (Isoptera)
• L?p côn trùng (Insecta)
• - B? cánh c?ng (Coleoptera)
• H? vòi voi (Cuculionidea) g?m M?t g?o, m?t
  thóc
• H? m?t thò duôi (Nitinulidae) M?t g?o thò
  duôi
• H? m?t thóc (Ostomidae) M?t thóc l?n, M?t
  thóc Thái lan
• H? m?t rang cua (Slivanidae) M?t rang cua
• H? chân gi? (Tenebrionidae) M?t kh?u den, M?t
  thóc d?/thóc t?p
• H? m?t râu dài (Anthribidae) M?t cà phê.

32

• Bi?n pháp phòng
• Ki?m d?ch ch?t ch?, nghiêm túc nh?m h?n ch? lây
  lan
• Phòng côn trùng xâm nh?p vào kho ?
• Thu?ng xuyên ki?m tra phát hi?n k?p th?i d? x?
  lý
• Cách ly tri?t d? gi?a nông s?n ph?m cu và m?i,
  t?t và x?u.
• Bi?n pháp di?t tr?
• 1, Bi?n pháp v?t lý
• - Bi?n pháp co h?c Sàng s?y, qu?t, quét d?n côn
  trùng.
• - Bi?n pháp nhi?t h?c
• 2, Bi?n pháp hoá h?c
• Dùng CH3Br (Bromur methyl), CS3 (Sunfur Cacbon)
• 3, Bi?n pháp x? lý kho tru?c khi nh?p
• - Ði?u ki?n c?a kho d? x? lý có hi?u qu?
• Ð?m b?o kín
• Ð?m b?o các d?ng c? b?o h? cho ngu?i tr?c
  ti?p kh? trùng kho.
• N?m v?ng tính ch?t c?a t?ng lo?i hoá ch?t,
  phuong pháp, li?u lu?ng khi x? lý.
• - Bi?n pháp k? thu?t kh? trùng kho Dán kín các
  khe h?, chu?n b? các d?ng c? c?u ho?, chu?n b?
  pha ch? thu?c kh? trùng

33
Th?o lu?n nhóm

• Nhóm 1 Các phuong pháp b?o qu?n nông s?n
• Nhóm 2 B?o qu?n lúa gi?ng và lúa th?t theo
  phuong pháp truy?n th?ng
• Nhóm 3 Chu?t h?i nông s?n và bi?n pháp phòng tr?

34

• CHU?T H?I NÔNG S?N TRONG KHO
• I. T?p tính sinh ho?t
• Chu?t là d?ng v?t thu?c B? g?m nh?m (Redentia)
• Vùng nhi?t d?i c? 1 ngu?i là có 3 con chu?t. Con
  an 4,5kg/nam, phá 10 kg/con/nam, phá h?i hàng
  tri?u t?n luong th?c.
• 1, Chu?t dàn (Rattus flanvipertus)
• G?c Vi?n dông s?ng thành dàn, t?p tính thích noi
  khô s?ch.
• Ð? 3-5 l?a/nam, 4-12 con/l?a, chu?t con sau 3
  tháng dã phát d?c d?y d? và sinh s?n du?c.
• 2, Chu?t c?ng (Rattus norvegicus)
• G?c Châu á, l?n hon chu?t nhà, thích noi ?m
  th?p, thi?u không khí, kh? nang leo trèo kém. Ð?
  2-7 l?a/nam và 5-12 con/l?a
• 3, Chu?t nh?t (Mus Muscustus urbanus)
• G?c châu á, s? lu?ng ít hon 2 lo?i trên, thân
  nh?, thích s?ng vách nhà, mái nhà. Ð? 4-5
  l?a/nam, 5-9 con/l?a.

35

• II. Bi?n pháp phòng tr? ?
• V? sinh s?ch s? xung quanh kho thông thoáng
• Thi?t k? c?a c?n có lu?i ch?n
• Tích c?c tìm phá hang ? chu?t
• Ki?m tra thu?ng xuyên d? có bi?n pháp tr? k?p
  th?i b?ng b?y, hoá ch?t
• Bi?n pháp sinh h?c, r?n, mèo, b?y d?ng ru?ng
• Hoá ch?t Phosphur k?m (Zn3P2), tr?n th?c an làm
  bã d?c.
• Carbonat Bary (BaCO3)

36
6. KI?M NGHI?M NÔNG S?N

• S? c?n thi?t ph?i có m?ng lu?i ki?m nghi?m NSP
• Ki?m nghi?m tru?c khi nh?p vào kho
• Ki?m nghi?m d?nh k?
• Ki?m tru?c khi xu?t kho
• M?c dích và ý nghia c?a ki?m nghi?m nông s?n (NS)
  ?
• - Phát hi?n Sâu b?nh d?i tu?ng, bi?n c? có th?
  x?y ra
• - Ti?t ki?m du?c gi?ng nh? b?o d?m s?c n?y m?m
• - Ch? d?ng k? ho?ch gieo tr?ng, xu?t kh?u
• - B?o d?m cho tiêu dùng NSP có ph?m ch?t t?t
• - Có gi?ng t?t
• - Lu?ng toán hi?u qu? kinh t?

37

• Phân chia các lo?i m?u và phuong pháp l?y m?u
• - H?t d? r?i 75 t?n là m?t don v? ki?m nghi?m
• - H?t dóng bao 20 t?n là m?t don v? ki?m nghi?m.
• Các lo?i m?u
• M?u di?m
• M?u g?c
• M?u trung bình
• M?u ki?m nghi?m
• M?u luu
• Phuong pháp l?y m?u

38
Các ch? tiêu ki?m nghi?m và phuong pháp xác d?nh

• 1. Ð? thu?n Tr?ng lu?ng c?a h?t thu?n/t?ng tr?ng
  lu?ng m?u ki?m nghi?m
• Phuong pháp xác d?nh d? thu?n c?a h?t nông s?n
• C?m quan quan sát hình thái c?a h?t
• V?t lí quan sát t? bào h?t du?i kính hi?n vi.
• Hóa h?c nhu?m màu m?u h?t, dùng H2CO3, NaOH,
  KOH.
• 2. Ð? s?ch P lo?i cây tr?ng chính ch?a trong
  m?u/t?ng kh?i lu?ng c?a m?u dó. Phuong pháp xác
  d?nh Dùng sàn, rây t?p ch?t r?i cân.
• 3. Ð? ?m tr?ng lu?ng nu?c t? do có trong h?t.
• - Phuong pháp s?y Nghi?n nh? m?u cân tr?ng
  lu?ng ban d?u (P1), sau dó s?y khô cân tr?ng
  lu?ng (P2).
• P1 P2
• Ð? ?m () ------------ x 100
• P1
• - Phuong pháp do b?ng máy Dùng máy do d? ?m
  Gigrorecord hay Feutron nhanh nhung d? chính xác
  kém.

39

• 4. S?c s?ng c?a h?t T? l? s? h?t có s?c
  s?ng/t?ng s? h?t ki?m nghi?m S? h?t có
  s?c s?ng
• S?c s?ng c?a h?t () -------------------------
  x 100
• T?ng s? h?t ki?m tra
• 5. Phuong pháp
• C?m quan Tách h?t l?y phôi quan sát du?i kính
  lúp. N?u phôi hoi ?m, màu tr?ng xanh, ch?c, ph?ng
  phiu là h?t còn s?ng.
• V?t lý x? lý cho h?t n?y m?m b?ng nhi?t d?
  nóng, nhi?t l?nh, nhi?t luân phiên ho?c ánh sáng,
  hóa ch?t.
• Hóa h?c Hóa ch?t thông d?ng acid fushin 1,
  Indigo carmine 2o/oo, TTJC 1 (Triphenyl
  tetrajolium chlorid), bionat 5.
• Ví d? h?t bóc v? ngâm trong Dinitrobenzol 2-3h
  v?t ra ngâm trong NH4OH trong 15 phút. Sau dó
  v?t ra quan sát phôi. Phôi b?t màu h?ng là còn
  s?ng.

40

• 6. T? l? n?y m?m h?t n?y m?m cho ra cây con
  bình thu?ng/t?ng s? h?t ki?m tra.
• 7. Tr?ng lu?ng 1000 h?t
• Tr?ng lu?ng th?c t? c?a 1000 h?t c?n ki?m
  nghi?m
• 8. T? l? sâu b?nh h?i
• Sâu m?t d?m s? con trong 1 kg h?t ki?m nghi?m.
• Phuong pháp dùng rây và nh?t t?t c? sâu m?t
• B?nh h?i
• H?t b? b?nh
• T? l? h?t b? b?nh ( ) ---------------- x
  100
• T?ng h?t ki?m
• 9. Các ch? tiêu sinh hóa
• Nông s?n thu?ng ch?a m?t s? dinh du?ng nhu d?m,
  gluxid, lipid, vitamin, mu?i khoáng, axit h?u co,
  h?p ch?t phenol, ancaloit..

41
7. B?O QU?N NÔNG S?N

• Yêu c?u và ch? d? b?o qu?n
• Yêu c?u d?i v?i công tác b?o qu?n
• Ð?i v?i kho
• Ð?i v?i nông s?n
• Ch? d? b?o qu?n (qui trình)
• Ch? d? v? sinh kho tàng
• Ch? d? ki?m tra theo dõi ph?m ch?t

42

• Các phuong pháp b?o qu?n Nông s?n
• B?o qu?n ? tr?ng thái thoáng (có oxy)
• B?o qu?n ? tr?ng thái kín
• B?o qu?n l?nh
• B?o qu?n trong khi quy?n di?u ch?nh
• B?o qu?n b?ng hóa h?c
• B?o qu?n b?ng tia phóng x?

43
Ki thu?t b?o qu?n m?t s? lo?i nông s?n

• B?o qu?n các lo?i h?t thóc, ngô, d?u
• Ð?c di?m sinh h?c c?a h?t
• Hi?n tu?ng hu h?ng x?y ra trong quá trình b?o
  qu?n
• Yêu c?u d?i v?i kho tàng và nông s?n
• Phuong pháp
• Ð? d?ng trong kho v?i lúa th?p lt3m, l?c th?plt2m,
  d?u d? lt1.5m mùa nóng d?ng th?p hon mùa l?nh.
• Ðóng bao gai x?p 4-8 t?ng
• B?o qu?n kín

44

• B?o qu?n b?ng túi PE. Có th? thay b?ng bao t?i
  gai.
• B?o qu?n b?ng hóa ch?t CH3Br, CH3NO2, AlP
• B?o qu?n thoáng trên giàn. Ví d? khoai tây, b?p.

45
20cm
Tr?u s?ch
46

• B?o qu?n rau, c?, qu?
• Ð?c di?m sinh h?c
• Hàm lu?ng nu?c cao gt90.
• Quá trình thoát hoi nu?c m?nh d? héo, gi?m giá
  tr?
• Ho?t d?ng sinh lý x?y ra m?nh
• Thành ph?n dinh du?ng phong phú giàu du?ng, d?m,
  mu?i khoáng, sinh t?..
• T? ch?c t? bào l?ng l?o, m?m x?p, d? d?p nát
• Qu?, c? chín v? m?ng, m?m d? t?n thuong, d?p.

47

• Hi?n tu?ng hu h?ng trong b?o qu?n
• G?m 2 hi?n tu?ng chính
• Nh?ng bi?n d?i sinh lý, sinh hóa c?a rau qu? gây
  ra
• Nh?ng bi?n d?i do vi sinh v?t gây h?i xâm nh?p
  vào gây th?i r?a.
• V?i c? vi khu?n, n?m men.
• V?i rau qu? vi khu?n m?c là chính.

48
Phuong pháp

• B?o qu?n thông thoáng t? nhiên thu?ng áp d?ng ?
  các gia dình, th?i gian b?o qu?n kho?ng 3-4
  tháng, tùy lo?i nông s?n. B?o qu?n d? d?ng, (qu?,
  c?) dóng s?t (rau), trên giàn che( khoai tây,
  hành t?i)
• B?o qu?n kín trong h?m d?t noi m?ch nu?c ng?m
  th?p, ít mua, dào chìm hoàn toàn o?c n?a chìm
  phun thu?c sát trùng, d? khô ráo r?i m?i x?p nông
  s?n vào.
• Di?n tích tùy yêu c?u c?a s? lu?ngthu?ng hlt1m.
  Yêu c?u ?m 75-80, nhi?t d? 150C trong h?m.
• B?o qu?n l?nh không quá 24 h sau khi thu ho?ch
  ph?i cho vào b?o qu?n l?nh, ch?ng thoát hoi nu?c,
  kh?c ph?c tính tr?ng l?nh dông b?ng cách t?o
  nh?ng tinh th? nh? nhu tuy?t.
• B?o qu?n trong v?t li?u x?p cát du?c làm s?ch,
  khô

49

• B?o qu?n hóa ch?t
• Sunfit hóa rau qu? b?ng SO2 ho?c H2SO3, chúng
  là nh?ng ch?t kh? m?nh, có tác d?ng di?t trùng.
  Tác d?ng c?a chúng nhu sau