Profilaktyka Onkologiczna

1
ProfilaktykaOnkologiczna

• lek. med. Ilona Dzijak- Muniak,mgr Dobroslawa
  Jedynak oprac. Marta Babacz

2
(No Transcript)
3
Statystyki prawdy

• Nowotwory to druga po chorobach krazenia
  przyczyna smierci w Polsce.
• W 2007 roku zarejestrowano w Polsce 128.883
  nowych zachorowan, w naszym województwie- 3.538
  zachorowan u kobiet,w powiecie nakielskim 289
  osób
• Najczestsze umiejscowienie

4
Nie jestesmy bezbronni!

• Genetycznym lub rodzinnym sklonnosciom
  nowotworowym mozna zapobiegac trzymajac sie
  zalecanych zachowan zdrowotnych
• Czeste okreslenie nowotworów Man Made Diseases-
  schorzenia wyprodukowane przez czlowieka

• Nawet do 90 nowotworów wynika z naszego stylu
  zycia, nawyków zywieniowych, miejsca pracy i
  zamieszkania czy zachowan spoleczno-kulturowych.

5
Europejski Kodeks Walki z Rakiem

• Nie pal jesli palisz, przestan. Jesli nie
  potrafisz przestac, nie pal przy niepalacych
• Wystrzegaj sie otylosci
• Uprawiaj cwiczenia fizyczne
• Jedz co najmniej 5 porcji warzyw i owoców
  dziennie
• Ogranicz spozycie produktów zawierajacych
  tluszcze zwierzece
• Ogranicz spozycie piwa, wina, napojów
  wysokoprocentowych dodwóch porcji dziennie dla
  mezczyznjednej porcji dziennie dla kobiet
• Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie
  sloneczne
• Przestrzegaj przepisów ochrony przed narazeniem
• na znane substancje rakotwórcze
• Kobiety po 25. roku zycia powinny brac udzial w
  badaniach przesiewowych
• w kierunku raka szyjki macicy
• Kobiety po 50. roku zycia powinny brac udzial w
  badaniach przesiewowych
• w kierunku raka piersi
• Kobiety i mezczyzni po 50. roku zycia powinni
  uczestniczyc w badaniach
• przesiewowych w kierunku raka jelita grubego
• Bierz udzial w programach szczepien ochronnych
  przeciwko wirusowemu
• zapaleniu watroby typu B.

6
Palenie

• W krajach rozwinietych 25-30 wszystkich zgonów
  z powodu nowotworów ma zwiazek z paleniem
  tytoniu
• Po zaprzestaniu palenia ryzyko tego typu
  nowotworów szybko sie zmniejsza
• Dym tytoniowy wydychany przez palaczy wymusza
  bierne palenie na otoczeniu
• Palenie papierosów przez kobiety w ciazy
  zwieksza prawdopodobienstwo obumarcia plodu lub
  pózniejszego uposledzenia fizycznego i
  psychicznego rozwoju dziecka
• Dla zmniejszenia skutków palenia tytoniu
  zasadnicze znaczenie ma polityka antytytoniowa

7
Otylosc

• W krajach zachodnich otylosc stanowi drugi po
  paleniu tytoniu czynnik ryzyka rozwoju chorób
  przewleklych
• Odsetek ludzi otylych gwaltownie wzrasta. W
  Polsce dotyczy az okolo 20 spoleczenstwa
• Przekonujace dane wskazuja na zwiazek otylosci z
  zachorowaniami na raka okreznicy, piersi, trzonu
  macicy, nerki i gruczolakoraka przelyku
• Otylosc jest przyczyn rozwoju róznych typów
  nowotworów

8
Otylosc

• Otylosc jest przyczyna rozwoju róznych typów
  nowotworów

9
Badz aktywny ruchowo!

• Aktywnosc fizyczna zwiazana z regularnym,
  umiarkowanym wysilkiem moze byc wskazana dla
  utrzymania odpowiedniej masy ciala

• Zaleca sie wykonanie gimnastyki 3 razy w tygodniu
  po pól godziny
• Korzystniejsze sa jednak czestsze, bardziej
  forsowne cwiczenia.

10
Zdrowo sie odzywiaj!

• Spozywanie duzych ilosci warzyw i owoców
  zmniejsza ryzyko zachorowan na rózne nowotwory
• Produkty zbozowe pelnoziarniste i o duzej
  zawartosci blonnika pomagaja chronic przed rakiem
  jelita grubego i innymi przewodu pokarmowego

• Ryzyko choroby zmniejsza dieta sródziemnomorska,
  ubozsza w bialka i tluszcze zwierzece, bogatsza w
  ryby, oliwe z oliwek, warzywa, owoce, pelne
  ziarna zbóz
• Owoce i warzywa nalezy spozywac w dawce minimum
  400g dziennie, tj. 2 sztuki owoców i 200g warzyw

11
Alkohol

• Zwieksza ryzyko nowotworów górnego odcinka
  przewodu pokarmowego i ukladu oddechowego nawet u
  osób niepalacych.
• Udowodniono, ze 10 lat po zaprzestaniu
  spozywania alkoholu ryzyko zachorowania na raka
  przelyku zmniejsza sie o 60
• Korzystne dzialanie alkoholu na uklad krazenia
  obserwuje sie jedynie u osób w srednim wieku
• Dzienny limit spozycia dla mezczyzn nie powinien
  przekraczac 20 g etanolu- okolo 2 szklanek piwa,
  2 kieliszków wina lub 2 malych kieliszków mocnego
  alkoholu- a w przypadku kobiet 10 g

12
Promienie sloneczne

• Nowotwory zlosliwe skóry dotycza glównie jasnej
  karnacji
• Nalezy ograniczyc ekspozycje na promieniowanie
  sloneczne
• Najczestsza przyczyna czerniaka sa znamiona
  barwnikowe na skórze- pieprzyki
• Przebywajac na swiezym powietrzu, nalezy chronic
  sie przed sloncem w godzinach od 1100 do 1500
• Zaleca sie przebywanie w cieniu, noszenie
  okularów przeciwslonecznych i odpowiedniego,
  chroniacego przed sloncem ubrania i stosowanie
  kosmetyków zawierajacych filtry przeciwsloneczne
• Odradza sie korzystanie z solarium, emitujacych
  promieniowanie zblizone do odpowiedzialnego za
  zwiekszone ryzyko zachorowan na czerniaka skóry

13
Ochrona przed narazeniem na substancje rakotwórcze

• Na poczatku lat 90. ubieglego stulecia okolo 23
  zatrudnionych w UE bylo narazonych na dzialanie
  czynników rakotwórczych w dawkach
  przekraczajacych wartosci podstawowe
• Zagrozeniami sa promieniowanie sloneczne,
  wdychanie dymu tytoniowego, pyl zawierajacy wolna
  krzemionke, gazy spalinowe, produkty rozpadu
  radonu
• Badania obejmujace górników zawodowo narazonych
  na duze stezenia radonu w powietrzu dostarczyly
  przekonujacych dowodów, ze radon wywoluje raka
  pluc

14
Badania przesiewowe

• Program profilaktyki i wczesnego wykrywania
  raka szyjki macicy jest kierowany do pan pomiedzy
  25 a 59 rokiem zycia, które raz na 36 miesiecy
  powinny wykonac bezplatne badanie cytologiczne
• Cytologia to podstawowa metoda diagnostyki zmian
  przedrakowych i raka szyjki macicy
• Badanie jest wykonywane przez lekarza lub
  polozna. Jest niebolesne
• Przed badaniem nalezy utrzymac higiene, nie
  stosowac przez 4 dni poprzedzajace cytologie
  leków dopochwowych oraz dopochwowych srodków
  antykoncepcyjnych, nie wykonywac irygacji, a
  przez 2 dni powstrzymac sie od wspólzycia
  plciowego.

15
Wirus HPV

• Glówna przyczyna raka szyjki macicy jest
  dlugotrwale
  zakazenie wirusem HPV
• Rak szyjki macicy nie jest choroba dziedziczna,
  ani uwarunkowana genetycznie

• Ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy
  rozpoczyna sie wraz z pierwszym kontaktem
  plciowym
• Kobiety w kazdym wieku moga zachorowac na raka
  szyjki macicy

16
Typy wysokiego ryzyka

• Moga powodowac rozwój nieprawidlowych komórek,
  prowadzacy do raka szyjki macicy
• Wirus ten latwo sie przenosi i jest szeroko
  rozpowszechniony. Do 75 aktywnych seksualnie
  kobiet w ciagu swojego zycia ulegnie zakazeniu
  wirusem HPV.

• Najwieksza czestosc zakazen (20) notowana jest
  wsród kobiet mlodych ponizej 25 roku zycia.

17
Przenoszenie wirusa

• Wirus przekazywany jest w czasie stosunku
  seksualnego, a czasami nawet w wyniku intymnego
  kontaktu skóry narzadów plciowych partnerów.
• Prezerwatywa nie daje ochrony przed zakazeniem
  wirusem, poniewaz skóra bezposrednio wokól
  narzadów plciowych równiez moze go przenosic

18
Populacyjny Program Profilaktyki i Wczesnego
Wykrywania Raka Szyjki Macicy

• Sklada sie z trzech etapów
• Podstawowego polegajacego na pobraniu wymazu do
  badania cytologicznego u pacjentek w zakresie
  wiekowym 25-59 lat raz na 3 lata
• Diagnostycznego polegajacego na ocenie
  preparatu w obowiazujacym systemie Bethesda 2001
• Poglebionej diagnostyki polegajacego na
  wykonaniu kolposkopii lub kolposkopii z pobraniem
  wycinków do badania histopatologicznego u
  pacjentek z nieprawidlowym wynikiem cytologicznym

19
Czynniki ryzyka

• Wczesne rozpoczecie wspólzycia,
• Zmiany partnerów seksualnych,
• Duza liczba porodów,
• Palenie papierosów,
• Niski status socjoekonomiczny,
• CIN 2 i CIN 3 w wywiadzie.
• Czynniki prawdopodobne
• Wieloletnie stosowanie leków antykoncepcyjnych,
• Dieta uboga w antyoksydanty
• Czeste stany zapalne pochwy

20
Niepokojace objawy

• Uplawy,
• Nieprawidlowe krwawienia i plamienia po
  stosunkach seksualnych, miedzy miesiaczkami lub
  po okresie klimakterium,
• Bóle w dole brzucha lub w okolicy ledzwiowo-
  krzyzowej,
• Stany zapalne pochwy i szyjki macicy
• Kazda kobieta miedzy 25 - 59 rokiem zycia powinna
  miec wykonane
  BADANIE CYTOLOGICZNE NIE RZADZIEJ NIZ CO 3 LATA

21
Szczepienie

• Polaczenie regularnie wykonywanej cytologii oraz
  szczepienia przeciwko wirusowi HPV, jest
  najskuteczniejsza ochrona przed rakiem szyjki
  macicy
• Szczepionka zapewnia 100 ochrone przed zmianami
  przedrakowymi

• Szczepionka nie zawiera wirusa HPV, a jedynie
  czastki imitujace jego budowe, nie jest wiec
  mozliwe zakazenie w wyniku jej podania
• Najbardziej efektywne jest szczepienie dziewczat
  i mlodych kobiet / od 10 25 roku zycia, przed
  inicjacja seksualna. Schemat szczepien jest
  trzydawkowy

22
Badania przesiewowe

• Populacyjny program profilaktyki raka piersi
  jest skierowany do pan miedzy 50 a 69 rokiem
  zycia, które raz na 24 miesiace powinny wykonac
  bezplatne badanie mammograficzne, do którego nie
  trzeba skierowania
• Celem badania jest wykrycie wczesnych zmian we
  wczesnej fazie choroby, co zwieksza szanse na
  pelne wyleczenie

23
Mammografia

• Mammografia jest podstawowa metoda diagnostyki
  zmian w piersiach, polegajaca na wykonaniu zdjec
  rentgenowskich. Stosuje sie do tego male dawki
  promieniowania

• Jak sie przygotowac?
• Zalozyc ubranie dwuczesciowe
• Zabrac ze soba poprzednie zdjecia i opisy badan
• Podczas rejestracji konieczne jest posiadanie
  dowodu osobistego, waznego
• Dokumentu ubezpieczeniowego
• Osoby slabo widzace powinny zabrac okulary
• Nie nalezy uzywac dezodorantu, pudru, itd..
• Z uwagi na komfort badania warto z niego
  skorzystac w drugim tygodniu po miesiaczce.

24
Wykrywanie raka piersi

• Wczesnie rozpoznany, mniejszy nowotwór daje
  wieksze szanse na wyleczenie
• Diagnostyka obrazowa umozliwia rozpoznanie
  mniejszych zmian, niz badanie kliniczne
• Rak piersi jest najczestszym nowotworem u kobiet
  i druga z kolei, po raku pluca, onkologiczna
  przyczyna zgonów Polek

25
Czynniki raka piersi

• Wiek 50
• Rodzinne wystepowanie raka piersi
• Pierwsza miesiaczka we wczesnym wieku
• Menopauza w póznym wieku
• Pierwszy poród po 35 roku zycia
• Dlugotrwala hormonalna terapia zastepcza
• Stosowanie antykoncepcji hormonalnej przez
  kobiety bedace nosicielkami mutacji genów BRCA-1
  i BRCA-2

26
Zalecenia

• Od 20 roku zycia samobadanie piersi
• Od 30 roku zycia badanie przez lekarza (1x w
  roku), nawet gdy nie wystepuja niepokojace
  zmiany
• Miedzy 35 a 49 roku zycia mammografia wg
  wskazan lekarza
• Miedzy 50 a 69 rokiem mammografia co dwa lata

27
Samobadanie piersi

• Piersi nalezy badac
• Raz w miesiacu (najlepiej miedzy 7 a 10 dniem
  cyklu, liczonym od 1 dnia kazdej miesiaczki)
• W jeden wybrany dzien kalendarzowy np. 1 - go
  kazdego miesiaca (jezeli kobieta nie
  miesiaczkuje)
• Czesciej u kobiet zaliczanych do grupy ryzyka

• Samobadanie piersi jest podstawowym badaniem
  majacym na celu wczesniejsze wykrywanie
  podejrzanych zmian w sutku

28
Niepokojace objawy

• Zmiany w ksztalcie piersi lub ich polozeniu
• Zmarszczenie, wciagniecie skóry lub zmiane jej
  koloru na piersi,
• Wciagniecie brodawki sutkowej, zaczerwienienie
  lub owrzodzenie a takze pomaranczowe zabarwienie
• Wydzieline z brodawki sutkowej
• Guzek lub stwardnienie , które rózni sie
  konsystencja od otoczenia
• Powiekszenie wezlów chlonnych pod pacha

29
Populacyjny Program Profilaktyki i Wczesnego
Wykrywania Raka Piersi

• Sklada sie z dwóch etapów
• Podstawowego polegajacego na wykonywaniu
  mammografii u kobiet w wieku 50-69 lat raz na 2
  lata
• Poglebionej diagnostyki realizowanej przez
  wybrane jednostki przygotowane do dalszej
  diagnostyki obrazowej i histopatologicznej zmian
  w piersiach

30
Badania przesiewowe

• Badaniem wykrywajacym zmiany w jelicie grubym
  jest kolonoskopia. To badanie polega na
  wprowadzeniu do jelita cienkiego gietkiego
  endoskopu umozliwiajacego wykrycie raka jelit i
  polipów, które sa stanem przedrakowym
• Po 50-tym roku zycia powinno sie wykonywac
  badania przesiewowe
• 1 x rok badanie per rectum
• 1x rok wykonanie testu kalu na krew utajona
• 1 x 10 lat badanie kolonoskopowe

31
Rak jelita grubego

• Rak jelita grubego to nowotwór numer dwa w
  Polsce, a numer jeden w Europie. Co roku zapada
  na niego ok. 330 tys. Europejczyków
• Na raka jelita grubego choruja zarówno kobiety,
  jak i mezczyzni
• Najwazniejszym czynnikiem ryzyka raka jelita
  grubego jest wiek
• Inne czynniki ryzyka to brak ruchu, palenie
  papierosów i tzw. dieta ubogoresztkowa. Nasze
  jelita nie lubia jedzenia przetworzonego
• Choroba daje nam spore szanse, by w pore
  zareagowac. Nowotwór zlosliwy rozwija sie bowiem
  najczesciej ze zmiany lagodnej. Jest nia
  gruczolak, powszechnie nazywany polipem.
  Niezwykle wazne jest to, ze proces przemiany
  malego polipka w raka trwa co najmniej 10 lat.

32
Szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu
watroby typu B

• Okolo 18 nowotworów w populacji swiatowej
  przypisuje sie przewleklym zakazeniom wirusowym,
  bakteryjnym i pasozytniczym
• Obecnie w Polsce prowadzi sie szczepienia
  noworodków, mlodziezy w wieku 14 lat, osób
  nalezacych do grup ryzyka, osób z bliskiego
  otoczenia chorych zakazonych HBV, a ostatnio
  równiez pacjentów z przewlekla choroba watroby (w
  szczególnosci zakazonych HCV). Program szczepien
  ochronnych (w Polsce) nie przewiduje szczepien
  osób podrózujacych w rejony o duzej i posredniej
  endemicznosci wirusowego zapalenia watroby typu B
• Szczepienie przeciwko wzwB nalezy do szczepien
  zalecanych, nie finansowanych z budzetu panstwa u
  osób nie wymienionych powyzej

33
WYBÓR NALEZY DO CIEBIE!

1. Ginekologia po Dyplomie, tom 13, nr 6(76),
2. Uczymy sie walczyc z rakiem materialy
   dydaktyczne , Bydgoszcz 2010
3. Profilaktyka przeciwnowotworowa prof. Witold
   Zatonski
4. Zachorowania na nowotwory zlosliwe w
   województwie kujawsko- pomorskim w 2008 roku
   red. Tomasz Mierzwa , Bydgoszcz 2010,
5. www.rak-szyjki-macicy.pl, www.profilaktykarsm.pl
   , www.zdrowie.gazeta.pl,